Fizika darslarida noto‘g‘ri tasavvurlar va xatolar bilan ishlashning “Dalil–Burilish–Qayta xulosa” va “Xato izidan” metodlari (7-sinf misolida)
##plugins.themes.bootstrap3.article.main##
Annotatsiya
Maqolada 7-sinf fizika darslarida o‘quvchilarning noto‘g‘ri tasavvurlari va xatolari bilan ishlashga mo‘ljallangan ikki mualliflik metodi – “Dalil–Burilish–Qayta xulosa” (DBQ) va “Xato izidan” (XI) – bayon etiladi. DBQ metodida o‘quvchi ishonch darajasini belgilab dastlabki hukm bildiradi. So‘ng u hukmini kuchi ortib boruvchi uch pog‘onali zid dalillar (mantiqiy, miqdoriy, empirik) asosida qayta ko‘rib chiqadi, chegara shartli qayta xulosa yozadi va uning fikr traektoriyasi aniqlanadi. XI metodi yechimdagi birinchi uzilish nuqtasini topish, xatoni besh turdan biriga tasniflash, uni birlik, chegaraviy holat yoki dalil kaliti bilan rad etish hamda tuzatish barqarorligini egizak masalalarda tekshirishga qaratilgan. Metodlar xato turiga asoslangan yo‘naltirish qoidasi bilan juft tizimga birlashtirilgan. Ular formativ baholash vositalari (fikr izi kartasi, xato pasporti, analitik rubrikalar) bilan ta’minlangan. Maqolada metodlarni “Fizika 7” darsligi mavzularida qo‘llash xaritasi va o‘qituvchilar uchun amaliy tavsiyalar keltirilgan.
##plugins.themes.bootstrap3.article.details##
Foydalaniladigan adabiyotlar
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-son Farmoni.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 19-martdagi “Fizika sohasidagi ta’lim sifatini oshirish va ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-5032-son Qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
OECD. PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 488 p.
Duit R., Treagust D.F. Conceptual change: A powerful framework for improving science teaching and learning, International Journal of Science Education. –2003. –P. 671–688.
McDermott L.C. Oersted Medal Lecture 2001: Physics Education Research – The key to student learning // American Journal of Physics. – 2001.– P. 1127–1137.
Limón M. On the cognitive conflict as an instructional strategy for conceptual change: A critical appraisal // Learning and Instruction. – 2001.– P. 357–380.
McNeill K.L., Krajcik J. Supporting Grade 5–8 Students in Constructing Explanations in Science: The Claim, Evidence, and Reasoning Framework for Talk and Writing. – Boston: Pearson, 2012.
Erduran S., Simon S., Osborne J. TAPping into argumentation: Developments in the application of Toulmin’s argument pattern for studying science discourse // Science Education. – 2004. – Vol. 88, No. 6. – P. 915–933.
Große C.S., Renkl A. Finding and fixing errors in worked examples: Can this foster learning outcomes? // Learning and Instruction. – 2007. –p 612–634.
Kapur M. Productive failure // Cognition and Instruction. – 2008. – P. 379–424.
Black P., Wiliam D. Developing the theory of formative assessment // Educational Assessment, Evaluation and Accountability. – 2009. – P. 5–31.
Hattie J., Timperley H. The power of feedback // Review of Educational Research. – 2007. – Vol. 77, No. 1. – P. 81–112.
Shute V.J. Focus on formative feedback // Review of Educational Research. – 2008. – Vol. 78, No. 1. – P. 153–189.
Загашев И.О., Заир-Бек С.И. Критическое мышление: технология развития. – СПб.: Альянс «Дельта», 2003. – 284 с.
Musurmonova Sh. Bo‘lajak o‘qituvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish asosida fizika o‘qitish metodikasini takomillashtirish // Maktabgacha va maktab ta’limi. – 2025. – № 3(10). – B. 10–15.
Suyarov K.T., Usarov J., Sangirova Z., Ravshanov Y., Buranova N. Fizika 7: umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 7-sinfi uchun darslik. – Toshkent: Respublika ta’lim markazi, 2022. – 192 b.
Sobirov A.A. Fizika fanini o‘qitishda xalqaro baholash talablariga mos topshiriqlar asosida o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish (7-sinf misolida): o‘quv qo‘llanma. – Andijon, 2026. – 272 b.
Sobirov A.A. Fizika fanini o‘qitishda formativ baholash asosida tanqidiy fikrlashni rivojlantirishning metodik modeli. Maktabgacha va maktab ta’limi. – 2026. – № 5(5). – B. 416–420.
Sobirov A.A. Methodological foundations for developing students’ critical thinking through formative assessment in physics education // International Journal of Pedagogics. – 2026. – Vol. 6, No. 3. – P. 496–506.