Bolalardagi nutq kamchiliklarini oldini olishda oilaning o‘rni
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda uchraydigan nutq kamchiliklarining oldini olish hamda ularni korreksiya qilishda oilaviy muhit va ota-onalarning pedagogik-psixologik kompetensiyasi tadqiq etilgan. Bolaning ilk nutqiy ko‘nikmalari bevosita oilada shakllanishi sababli, ota-onaning bola bilan muloqot madaniyati, nutqiy muhit to‘g‘riligi va turli sensor hamda mnemotexnik o‘yinlardan foydalanish darajasi tahlil qilingan.
Developing the media competence of future english language teachers through artificial intelligence tools
The rapid advancement of digital technologies and artificial intelligence (AI) has fundamentally transformed the educational landscape, particularly in the field of language teacher preparation. This article examines the role of artificial intelligence tools in developing media competence among future English language teachers in higher education institutions of Uzbekistan. The study draws on theoretical frameworks of media literacy, digital pedagogy, and competence-based education to analyze how AI-powered platforms – including ChatGPT, Grammarly, DeepL, and multimedia generation tools – can be systematically integrated into teacher training curricula. Using a mixed-methods approach encompassing surveys, lesson observations, and reflective journals from 120 pre-service English teachers at Fergana State University, the research identifies key dimensions of media competence and proposes a pedagogical model for its development. Findings indicate that AI tool integration significantly enhances students' ability to critically evaluate digital media content, produce multimodal teaching materials, and adapt authentic media resources for language learning contexts
Uzluksiz pedagogik ta’lim tizimida oligofrenopedagog o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasini shakllantirish
Mazkur maqolada aqliy rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan bolalar bilan ishlovchi oligofrenopedagoglarning kasbiy kompetensiyasini uzluksiz ta’lim tizimida shakllantirishning nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim standartlari sharoitida pedagogning diagnostik, metodik va refleksiv ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda ularni innovatsion texnologiyalar bilan boyitish masalalari yoritilgan.
Universitet talabalarida kommunikativ o‘ziga ishonchni shaxs meta-sifati sifatida rivojlantirishning nazariy-pedagogik asoslari
Mazkur maqolada kommunikativ o‘ziga ishonch shaxsning meta-sifati sifatida tahlil qilinadi. Talabalarning kasbiy va ta’limiy muloqotdagi samaradorligini oshirish maqsadida kommunikativ o‘ziga ishonchning uch darajasi (beqaror-reproduktiv, vaziyatga bog‘liq-samarali, barqaror-mahsuldor) ilmiy asoslab berilgan. Tadqiqot jarayonida talabalarning ushbu meta-sifatni rivojlantirish mezonlari va ko‘rsatkichlari tizimlashtirilgan.
Bo‘lajak o‘qituvchilarda muzey pedagogikasi vositasida umummadaniy kompetensiyani shakllantirish
Mazkur maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarda umummadaniy kompetensiyani shakllantirishda muzey pedagogikasining pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Tadqiqotda muzey pedagogikasining nazariy-metodologik asoslari, Heritage Education (madaniy meros ta’limi) hamda Digital Museum Learning konsepsiyalarining mazmun-mohiyati yoritilgan. Shuningdek, an’anaviy va virtual muzeylarning ta’limiy salohiyati, immersiv texnologiyalar (VR, AR, XR), raqamli hikoyalash, refleksiv ta’lim va loyiha faoliyatining bo‘lajak o‘qituvchilarning umummadaniy kompetensiyasini rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilingan.
Maktabgacha yoshdagi duduqlanuvchi bolalarning psixofizik, nutqiy va muloqot tizimi xususiyatlari
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi duduqlanuvchi bolalarning o‘ziga xos psixofizik rivojlanishi, nutqiy tizimidagi o‘zgarishlar va muloqot jarayonida yuzaga keladigan psixologik to‘siqlar tizimli tahlil qilingan. Duduqlanish murakkab nutq patologiyasi bo‘lib, u faqatgina artikulyatsion apparatdagi tortishishlar bilan cheklanmay, bolaning emotsional-irodaviy sohasiga va tengdoshlari bilan muloqot madaniyatiga salbiy ta’sir ko'rsatadi. Tadqiqot davomida duduqlanish tashxisi qo‘yilgan maktabgacha yoshdagi bolalarning psixomotorikasi, logofobiya ya’ni nutqdan qo‘rqish darajasi va muloqotga kirishish xususiyatlari maxsus metodikalar yordamida o‘rganildi. Maqolada duduqlanuvchi bolalarning psixofizik va nutqiy tizimini korreksiya qilishga qaratilgan kompleks pedagogik tavsiyalar ilgari surilgan.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda fonematik nutqni rivojlantirish texnologiyalari
Mazkur maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarda fonematik nutq, eshitish va idrokni rivojlantirishning zamonaviy pedagogik hamda logopedik texnologiyalari tadqiq etilgan. Fonematik nutq bolaning tovushlarni farqlash va ularni to‘g‘ri talaffuz qilish qobiliyati bo‘lib, u nutqiy nuqsonlarning ya’ni dislaliya, dizartriyani oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Maktabgacha yoshdagi bolalarda fonematik nutqni rivojlantirish masalasi kelgusida savod o‘rganish jarayoni bilan chambarchas bog‘liqligi tahlil qilingan.
O‘rta asr islom pedagogik tafakkurida Burhoniddin Zarnujiyning o‘rni va pedagogik merosining shakllanish omillari
Mazkur maqolada Burhoniddin Zarnujiyning pedagogik qarashlari hamda ularning shakllanishiga ta’sir ko‘rsatgan tarixiy, ijtimoiy va madaniy omillar tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi allomaning pedagogik merosining shakllanish omillarini aniqlash va uning zamonaviy ta’lim tizimidagi ahamiyatini yoritishdan iborat. Tadqiqotda tarixiy-pedagogik, qiyosiy-tahliliy va manbashunoslik metodlaridan foydalanildi. Asosiy manba sifatida “Ta’lim al-muta’allim tariq at-ta’allum” asari o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, Zarnujiy pedagogik qarashlarining shakllanishida Movarounnahr ilmiy muhiti, hanafiylik mazhabining ma’rifiy an’analari hamda o‘rta asr madrasalari faoliyati muhim o‘rin tutganligi aniqlandi. Shuningdek, alloma tomonidan ilgari surilgan ta’lim motivatsiyasi, ustoz-shogird munosabatlari, axloqiy tarbiya va mustaqil ta’limga oid g‘oyalar zamonaviy ta’limning shaxsga yo‘naltirilganlik va uzluksizlik tamoyillari bilan uyg‘un ekanligi asoslandi. Xulosa sifatida Zarnujiy pedagogik merosi milliy pedagogik qadriyatlarni rivojlantirish va yoshlarning ma’naviy kamolotini ta’minlashda muhim nazariy manba ekanligi qayd etildi.
Alohida yordamga muhtoj bolalarni maktabga tayyorlashda maxsus maktabgacha tarbiya muassasalarining ahamiyati
Ushbu ishda rivojlanishida nuqsoni bo‘lgan va alohida ta’lim ehtiyojlariga ega bolalarni ijtimoiy hayotga moslashtirish hamda ularni maktab ta’limiga tayyorlashda maxsus maktabgacha ta’lim muassasalarining tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Maqolada ushbu muassasalardagi korreksion-pedagogik jarayonning o‘ziga xos xususiyatlari, bolaning jismoniy va psixik holatidan kelib chiqqan holda individual yondashuv usullari yoritilgan.
Boshlang‘ich ta’limda GREEN yondashuvi asosida integrativ fikrlashni rivojlantirish usullari
Maqolada boshlang‘ich ta’lim jarayonida GREEN yondashuvi asosida o‘quvchilarning integrativ fikrlashini rivojlantirish usullari ilmiy-pedagogik nuqtayi nazardan yoritilgan. GREEN yondashuvining boshlang‘ich ta’limdagi didaktik imkoniyatlari, o‘quvchilar fikrlash faoliyatini faollashtirishdagi o‘rni, fanlararo bog‘lanishlar asosida integrativ tafakkurni shakllantirishga xizmat qiluvchi usullar tahlil qilingan.
Globallashuv sharoitida zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida oilalarda milliy va tarixiy tarbiyani saqlab qolishning ilmiy-pedagogik asoslari
Mazkur maqolada globallashuv sharoitida zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida oilalarda milliy va tarixiy tarbiyani saqlab qolishning ilmiy-pedagogik asoslari tahlil qilingan. Tadqiqotda globallashuv jarayonlarining oilaviy tarbiya tizimiga ta’siri, milliy g‘oya va ma’naviy qadriyatlarning yoshlar tarbiyasidagi o‘rni hamda zamonaviy innovatsion pedagogik texnologiyalarni qo‘llash imkoniyatlari o‘rganilgan. Shuningdek, oilada milliy o‘zlikni shakllantirish, tarixiy xotirani mustahkamlash va mafkuraviy immunitetni rivojlantirishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqot natijalari oilaviy tarbiya jarayonida oila, mahalla va ta’lim muassasalari hamkorligini kuchaytirish hamda zamonaviy pedagogik yondashuvlardan samarali foydalanish zarurligini ko‘rsatadi.
Chet tilini o‘qitishda innovatsion metodikalar
Ushbu maqola chet tilini o‘qitishda qo‘llaniladigan zamonaviy va innovatsion metodikalarni o‘quvchilar uchun yanada qiziqarli qilish maqsadida turli innovatsion yondashuvlar, shu jumladan, texnologiyalar (onlayn platformalar, mobil ilovalar) dan foydalanish, hamkorlikda o‘rganish va loyihaviy ta’limning qo‘llanilish yondashuvlari ko‘rib chiqiladi. Maqolada yuqorida ta’kidlangan metodikalarning nazariy asoslari, ularni amaliyotga tadbiq etish usullari va natijalarni baholash mezonlari muhokama qilinadi. Tadqiqot natijalari esa interaktiv metodlarning o‘quvchilardagi til ko‘nikmalarini rivojlantirish, motivatsiyasini oshirish va o‘qitish samaradorligini ko‘tarishdagi muhim rolini tasdiqlaydi.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda ijtimoiy kompetensiyani rivojlantirishda tarbiyachilar va ota-onalarning roli
Maqolada maktabgacha katta yoshdagi bolalarda ijtimoiy kompetensiyani shakllantirishda ta’lim muassasasi (tarbiyachilar) va oilaning (ota-onalarning) o‘zaro hamkorlikdagi roli nazariy hamda empirik jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda ijtimoiy kompetensiya tarkibiy komponentlari (kognitiv, emotsional-motivatsion, xulq-atvor-kommunikativ) aniqlashtirilib, ularni rivojlantiruvchi pedagogik shart-sharoitlar asoslab berilgan. Eksperimental qism tajriba va nazorat guruhlari bo‘yicha o‘tkazilgan diagnostika natijalariga tayanadi. Olingan natijalar “bog‘cha–oila” hamkorligining maqsadli tashkil etilishi ijtimoiy kompetensiya darajasini sezilarli oshirishini ko‘rsatadi.
Ingliz tili darslarida muloqotga kirishish istagiga ta’sir etuvchi psixolingvistik omillar
Mazkur maqolada ingliz tili darslarida o‘quvchilarning ingliz tilida muloqotga kirishish istagiga ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy psixolingvistik omillar tadqiq etiladi. Maqolaning maqsadi til o‘rganuvchilarning dars jarayonidagi passivligini kamaytirish va ularning nutqiy faolligini oshirishga to‘sqinlik qiluvchi ichki va tashqi omillarni aniqlashdan iborat. Tadqiqot davomida til xavotiri, o‘z-o‘ziga bo‘lgan ishonch, motivatsiya va sinf xona muhiti kabi omillarning muloqot jarayoniga ta’siri tahlil qilingan.
Maktabgacha yoshdagi bolalar nutqini rivojlantirishda kreativ o‘yin faoliyatining o‘rni va ahamiyati
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi bolalarning asosiy faoliyati o‘yin bo‘lib, bolalarning tabiiy ehtiyoji orqali atrof-muhitni anglaydi, voqea-hodisalarni tushunadi ,tengdoshlari bilan muloqot qiladi va o‘zining ichki imkoniyatlarini namoyon etish yoritilgan. Kreativ o‘yin faoliyati bolalarda nutqni rivojlanishning eng samarali pedagogik vositalarni qo‘llash usullari yoritilgan. Shuningdek nutqni rivojlanishida kreativ o‘yinlar orqali nutqning barcha komponentlari – fonetik, leksik, grammatik va bog‘lanishi muhim ekanligi haqida fikr yuritilgan.
The impact of digital technologies on improving the quality and effectiveness of teaching and learning processes in modern education
The rapid development of digital technologies has significantly transformed modern education. Digital tools, online platforms, interactive resources, artificial intelligence, virtual learning environments and multimedia applications have created new opportunities for improving the quality and effectiveness of teaching and learning processes. This article examines the impact of digital technologies on modern education, focusing on their role in increasing student engagement, supporting individualized learning, improving access to educational resources and enhancing teaching methods. The study is based on a qualitative analytical approach, including the review of pedagogical practices, digital learning strategies and educational technology applications. The findings show that digital technologies contribute to more flexible, interactive and student-centered learning environments. At the same time, the effective use of digital technologies requires teachers’ digital competence, appropriate methodological planning and equal access to technological resources. The article concludes that digital technologies are not only supportive tools but also important factors in modernizing education and improving learning outcomes.
Nutqiy rivojlanishida muammosi bor bolalarda lug‘at boyligining shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar
Ushbu maqolada nutqiy rivojlanishida muammosi bo‘lgan bolalarda lug‘at boyligining shakllanish qonuniyatlari va unga ta’sir etuvchi biologik hamda ijtimoiy-psixologik omillar tahlil qilingan. Tadqiqot davomida nutq nuqsoniga ega bolalarning passiv va aktiv lug‘ati o‘rtasidagi tafovutlar, so‘zlarni semantik (ma’noviy) idrok etish xususiyatlari o‘rganildi. Olingan natijalar asosida ushbu toifadagi bolalarda so‘z boyligini oshirish va korreksion-pedagogik yordam ko‘rsatish bo‘yicha samarali tavsiyalar ishlab chiqildi.
Ta’limda innovatsion texnologiyalardan foydalanish orqali ichki motivatsiyani rivojlantirish
Mazkur maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalar nutqini rivojlantirishning zamonaviy muammolari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot maqsadi badiiy ifodalar (she’r, ertak, maqol, ashula va dramatizatsiya)ni integratsiyalash asosida multimodal nutq rivojlantirish modelini yaratish va uning samaradorligini eksperimental yo‘l bilan isbotlashdan iborat. 120 nafar 5–6 yoshli bola ishtirokida o‘tkazilgan tajriba-sinov natijalariga ko‘ra, eksperimental guruhda nutq faolligi 43,7 % ga, lug‘at boyligi esa 38,2 % ga oshgani aniqlandi. Maqolada badiiy ifodalarning multimodal xususiyati nutq rivojlantirishning kognitiv, emotsional va kommunikativ komponentlariga bir vaqtda ta’sir etishi asoslab beriladi.
Talabalarning kasbiy-amaliy jismoniy tayyorgarligini optimallashtirish mexanizmi
Ushbu ilmiy maqolada oliy ta’lim muassasalari talabalarining kasbiy-amaliy jismoniy tayyorgarligini (KAJT) optimallashtirish va tizimli modernizatsiya qilish mexanizmlari tadqiq etilgan. Zamonaviy mehnat bozori talablari va ishlab chiqarish sohalarining texnologik transformatsiyasi bo‘lajak mutaxassislardan nafaqat chuqur nazariy bilimlarni, balki yuqori darajadagi jismoniy ishchanlik qobiliyati, funksional tayyorgarlik va kasbiy muhitga moslashuvchanlikni (psixofizik chidamlilikni) talab qilmoqda. Maqolada an’anaviy jismoniy tarbiya darslarining samaradorligi tahlil qilinib, muayyan kasbiy yo‘nalishlar (muhandislik, pedagogika, axborot texnologiyalari va iqtisodiyot) uchun ixtisoslashtirilgan KAJT modellarini joriy etish zarurati ilmiy jihatdan asoslangan. Pedagogik eksperiment davomida ishlab chiqilgan innovatsion jismoniy yuklama dasturlari, talabalarning jismoniy sifatlari (kuch, tezkorlik, chidamlilik, egiluvchanlik, chaqqonlik) va funksional ko‘rsatkichlari (YQS, o‘pka hayotiy sig‘imi, ortostatik sinovlar) dinamikasi tahlil qilindi. Tadqiqot natijalari taklif etilayotgan optimallashtirish modelining eksperimental guruhda nazorat guruhiga nisbatan sezilarli (p<0.05) samaradorlik ko‘rsatganini tasdiqladi.
Ilm va tarbiya tushunchalarining nazariy-metodologik tahlili
Mazkur maqolada ta’lim va tarbiya tushunchalarining nazariy hamda metodologik asoslari tahlil qilingan. Islom ta’limi an’anasida qo‘llanilgan terminlar, ularning ma’no doirasi va zamonaviy pedagogik qarashlar bilan o‘zaro munosabati yoritilgan. Shuningdek, ta’lim, o‘qitish va tarbiya tushunchalarining qamrovi, maqsadi hamda ijtimoiy vazifalari turli falsafiy yondashuvlar asosida tahlil etilgan. Muallif ta’lim sohasida yagona ilmiy til va mushtarak terminologik yondashuvni shakllantirish zarurligini asoslab beradi.
Связь между когнитивными процессами и развитием речи: систематический обзор и интегративная модель
Статья представляет собой систематический обзор и теоретический анализ взаимосвязи между когнитивными процессами и развитием речи на различных этапах онтогенеза. На основе анализа 214 рецензируемых публикаций за период 2010–2025 гг. из баз данных Scopus, Web of Science и PubMed разработана интегративная модель, описывающая механизмы взаимодействия когнитивных функций (внимания, памяти, мышления, восприятия) и речевых компетенций. Результаты систематического обзора свидетельствуют о существовании двунаправленной связи между когнитивным и речевым развитием: когнитивные процессы выступают предикторами речевого развития (r = 0,54–0,78), а речевые навыки, в свою очередь, оказывают значимое влияние на формирование высших когнитивных функций (r = 0,41–0,63). Предложенная четырёхкомпонентная интегративная модель включает: нейрофизиологический базис, когнитивные механизмы-предикторы, речевые компетенции и средовые модераторы. Обсуждаются теоретические и практические импликации для психологии развития, нейропсихологии и логопедической практики. Сформулированы направления дальнейших исследований, включая лонгитюдные кросс-культурные исследования и нейровизуализационные протоколы.
Математико-статистический анализ опроса учеников начальных классов о понятии ценности времени в русском языке (на материале пословиц, поговорок и стихотворений)
В данной статье рассматривается проблема формирования у учеников начальных классов представления о ценности времени через изучение русского языка и устного народного творчества. На основе опроса школьников проведён математико-статистический анализ уровня понимания детьми значения времени, отражённого в пословицах, поговорках и стихотворениях.
Modernizing english language education: a communicative approach within the credit-module framework
This study explores the modernization of English language teaching in higher education through the integration of communicative teaching methods within the credit-module system. The research highlights the importance of student-centered learning, interactive methodologies, and competency-based assessment in improving language proficiency. By analyzing current practices and implementing communicative strategies, the study demonstrates how the credit-module framework can enhance learners’ communicative competence, autonomy, and academic performance. The findings suggest that combining communicative language teaching (CLT) with modular education leads to more effective and practical language acquisition.
Integrating critical thinking into english language education: modern approaches and challenges
Modern education requires students not only to learn information but also to understand, analyze, and apply it in different situations. One of the skills that helps learners achieve this goal is critical thinking. In English language education, critical thinking supports communication, independent learning, creativity, and problem-solving abilities. Traditional methods often focused on memorization of grammar rules and vocabulary, but today educational systems are moving toward more interactive approaches. This article discusses the importance of critical thinking in English language teaching, methods used for its integration, existing challenges, and possible solutions.
Diagnostika natijalarini tahlil qilish asosida korreksion-pedagogik tavsiyalar ishlab chiqish
Ushbu maqolada nutq buzilishlari bo‘lgan bolalarda diagnostika natijalarini to‘g‘ri tahlil qilish va unga asoslangan korreksion-pedagogik tavsiyalar ishlab chiqish masalasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot mobaynida diagnostika jarayonining asosiy bosqichlari, logopedik tekshiruv usullari hamda olingan natijalarni talqin qilish metodikasi tahlil qilingan. Maqolada diagnostika xulosalarini amaliyotga tatbiq etishning samarali yo‘llari va logoped mutaxassisning korreksion ish rejalashtirishdagi roli yoritilgan.
Maktabgacha ta’limda xorijiy tillarni o’rgatishning psixolingvistik mexanizmlari va kognitiv-pedagogik strategiyalari
Ushbu maqolada maktabgacha ta’limda xorijiy tillarni o‘rgatishning psixolingvistik mexanizmlari va neyrofiziologik asoslari bayon qilinadi. Maqolada an’anaviy metodikalardan voz kechgan holda, bolaning neyroplastiklik imkoniyatlariga mos keladigan kognitiv-pedagogik strategiyalar asoslangan. Shuningdek, maktabgacha ta’limda neyrolingvistik yondashuvni tatbiq etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Sport takomillashuv bosqichida mashg‘ulotlarni tashkil etishning integrativ nazariy modeli
Ushbu maqolada sport takomillashuv bosqichida kurashchilar mashg‘ulotini tashkil etishning nazariy asoslari klassik sport tayyorgarligi nazariyasi va zamonaviy monitoring-boshqaruv yondashuvlari sintezi asosida tahlil qilindi. Tadqiqot dizayni nazariy-analitik bo‘lib, kontent-tahlil, qiyosiy tahlil, tizimlashtirish, sintez va modellashtirish usullari qo‘llandi. Manbalar sifatida sport tayyorgarligi nazariyasining klassik ishlari, kurashchilarning jismoniy va fiziologik xususiyatlari, yuklama monitoringi, kuch tayyorgarligi, vazn boshqaruvi hamda tiklanishga oid zamonaviy tadqiqotlar tanlandi [1-14]. Natijalarga ko‘ra, sport takomillashuv bosqichida mashg‘ulotni samarali tashkil etish kamida olti o‘zaro bog‘liq blokka tayanadi: maqsadli-musobaqa modeli, periodizatsiya, tayyorgarlik mazmuni, yuklama monitoringi, tiklanish va vaznni boshqarish. Klassik qonuniyatlar - uzluksizlik, tsikliklik, umumiy va maxsus tayyorgarlik birligi, individuallashtirish va to‘lqinsimon yuklama - o‘z ahamiyatini saqlab qoladi; biroq ularni zamonaviy sharoitda sRPE, HRV, kundalik holat indeksi, ishonchli maxsus testlar va raqobat taqvimiga mos mikrorejalashtirish bilan to‘ldirish zarur.
Talabalarga ingliz tili nazariy kursini o‘qitishda interfaol metodlardan foydalanishning metodik asoslari
Mazkur maqolada bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilariga ingliz tili nazariy kurslarini (nazariy grammatika, fonetika, leksikologiya, stilistika) o‘qitish jarayonida interfaol metodlardan foydalanishning metodik asoslari tahlil qilinadi. Zamonaviy lingvodidaktik yondashuvlar nuqtai nazaridan talaba markazli ta’limning ahamiyati va interfaol metodlarning talabalarda lingvistik, kommunikativ hamda kasbiy kompetensiyalarni rivojlantirishdagi o‘rni asoslab beriladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, “Aqliy hujum”, “Think-Pair-Share”, “Case Study”, “Munozara” va “Concept Mapping” kabi metodlar nazariy bilimlarni chuqur o‘zlashtirish, tanqidiy fikrlashni rivojlantirish va kasbiy tayyorgarlik sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Педагогические основы развития исследовательской компетентности студентов
В статье проанализированы педагогические основы развития исследовательской компетентности студентов высших образовательных учреждений. Раскрыты содержание и структура исследовательской компетентности, а также педагогические условия её формирования. Обоснована роль проблемного обучения, личностно-ориентированного подхода и педагогической поддержки в развитии самостоятельного мышления, творческой активности и исследовательских навыков студентов.
Faculty professional development as a determinant of success in international university rankings
International university rankings are often discussed in terms of metrics and methodologies, yet the academic workforce that produces those metrics receives comparatively little analytical attention. This article offers a narrative review of the literature on faculty professional development and university rankings, arguing that the continuous professional development of academic staff is a primary, though frequently underestimated, determinant of an institution’s success in international rankings. Examining the methodologies of the QS World University Rankings, the Times Higher Education World University Rankings and the Academic Ranking of World Universities, the article shows that the majority of ranking weight in each system is shaped, directly or indirectly, by faculty quality, productivity and reputation. It then synthesises evidence on how faculty professional development operates through four interconnected pathways, teaching quality, research productivity, academic reputation, and quality culture and leadership, each of which feeds ranking-relevant outcomes. The review concludes that institutions seeking durable ranking improvement should treat investment in their academic staff not as an administrative cost but as the central engine of competitiveness, while remaining alert to the limitations of indicator-driven approaches to academic work.
Zamonaviy pedagogik yondashuvlar va ularning ta’lim samaradorligiga ta’sirini aniqlashning pedagogik imkoniyatlari
Ushbu maqolada ta'lim samaradorligini oshirishda zamonaviy pedagogik yondashuvlarning ahamiyati va ularning ta’sirini baholashning pedagogik imkoniyatlari tahlil etiladi. Ta’lim jarayonida kompetensiyaga asoslangan, konstruktiv, shaxsga yo‘naltirilgan, interfaol va raqamli pedagogik usullardan foydalanish nazariy va ilmiy jihatdan ta’minlangan. Bundan tashqari, monitoring tizimlari, pedagogik diagnostika usullari va o‘qitish samaradorligini baholash standartlarining afzalliklari ta’kidlangan.
Talabalarda kommunikativ kompetentlikni rivojlantirishning o‘ziga xosligi va zarurati
Mazkur maqolada talabalarda kommunikativ kompetentlikni rivojlantirishning nazariy asoslari, zarurati va o‘ziga xos jihatlari tahlil qilingan. Kommunikativ kompetentlikning pedagog kasbiy kompetentligidagi o‘rni, uning tarkibiy qismlari hamda pedagogik faoliyat samaradorligini ta’minlashdagi ahamiyati ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Shuningdek, talabalarning kommunikativ kompetentligini shakllantirishga xizmat qiluvchi pedagogik shart-sharoitlar, faol ta’lim metodlari, interaktiv mashg‘ulotlar, treninglar va hamkorlikka asoslangan o‘quv faoliyatining imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari bo‘lajak pedagoglarning kasbiy tayyorgarligida kommunikativ kompetentlikni rivojlantirish ta’lim sifatini oshirish va samarali pedagogik muloqotni tashkil etishning muhim omili ekanligini ko‘rsatadi.
Muzey pedagogikasining bo‘lajak o‘qituvchilar kasbiy kompetentligini rivojlantirishdagi o‘rni
Mazkur tadqiqotda muzey pedagogikasining bo‘lajak o‘qituvchilar kasbiy kompetentligini rivojlantirishdagi o‘rni ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan o‘rganilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi muzey pedagogikasi vositalaridan foydalanish orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy kompetentlik darajasini oshirishning pedagogik imkoniyatlarini aniqlash va ilmiy asoslashdan iboratdir. Ishda kompetensiyaviy yondashuv, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim hamda faoliyatga asoslangan yondashuvlar metodologik asos sifatida qo‘llanildi. Tadqiqot davomida muzey pedagogikasining kognitiv, kommunikativ, refleksiv va madaniy kompetensiyalarni rivojlantirishdagi samaradorligi asoslab berildi. Shuningdek, muzey muhitida tashkil etilgan interaktiv mashg‘ulotlar bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligini oshirishda muhim didaktik vosita ekanligi aniqlandi. Olingan natijalar muzey pedagogikasining pedagogik ta’lim jarayoniga integratsiyasi bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi. Tadqiqot natijalari oliy ta’lim muassasalarida pedagog kadrlar tayyorlash sifatini oshirish, ta’lim jarayonida innovatsion texnologiyalardan foydalanish hamda muzey pedagogikasi imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qiladi.
Ijtimoiy pedagogikaning ilmiy-nazariy asoslari va rivojlanish bosqichlari
Mazkur maqolada ijtimoiy pedagogikaning ilmiy-nazariy asoslari, uning mustaqil fan sifatida shakllanish jarayoni hamda rivojlanish bosqichlari tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi ijtimoiy pedagogika fanining vujudga kelish omillari, konseptual yondashuvlari va taraqqiyot bosqichlarini ilmiy jihatdan yoritishdan iborat. Tadqiqot jarayonida tarixiylik, qiyosiy tahlil, tizimli yondashuv hamda ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish metodlaridan foydalanildi. Natijalar ijtimoiy pedagogikaning rivojlanishida jamiyat ehtiyojlari, ijtimoiy muhit va ta’lim tizimidagi o‘zgarishlar muhim omil bo‘lganligini ko‘rsatdi. Shuningdek, fan taraqqiyotining asosiy bosqichlari va ularning o‘ziga xos xususiyatlari tavsiflandi. Xulosa sifatida, ijtimoiy pedagogikaning nazariy asoslarini chuqur o‘rganish zamonaviy ijtimoiy-pedagogik muammolarni samarali hal etishga xizmat qilishi asoslab berildi.
Bo‘lajak pedagoglarda ijtimoiy-madaniy kompetentlikni rivojlantirish texnologiyasini modernizatsiyalash tizimi
Ushbu ilmiy maqola bo‘lajak pedagoglarda ijtimoiy-madaniy kompetentlikni rivojlantirish texnologiyasini modernizatsiyalash tizimini nazariy asoslash va amaliy sinovdan o‘tkazishga bag‘ishlangan. Globalizatsiya va ko‘p madaniyatli jamiyat sharoitida o‘qituvchilarning ijtimoiy-madaniy kompetentligi nafaqat kasbiy mahoratning ajralmas qismi, balki ta’lim sifatini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Tadqiqotning maqsadi an’anaviy pedagogik texnologiyalarni raqamli innovatsiyalar, interaktiv metodlar va refleksiv amaliyotlar bilan boyitish orqali modernizatsiyalashgan yangi tizimni ishlab chiqish va uning samaradorligini eksperimental yo‘l bilan isbotlashdan iborat. Natijalar shuni ko‘rsatdiki, modernizatsiyalashgan tizimni joriy etish eksperimental guruh talabalarining ijtimoiy-madaniy kompetentlik darajasini statistik jihatdan ishonchli (p < 0.01) va sifat jihatdan tubdan oshirdi. Xususan, kognitiv, emotsional-irodaviy, xulq-atvor va aksiologik komponentlar bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichlar nazorat guruhiga nisbatan 28-41% ga yuqori bo‘ldi. Tadqiqot xulosalari oliy pedagogik ta’lim dasturlariga ijtimoiy-madaniy kompetentlikni rivojlantirishning modernizatsiyalashgan texnologiyalarini integratsiyalash bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.
Boshlang‘ich sinflarda matematika darslarida TIMSS topshiriqlari orqali o‘quvchilarning kognitiv kompetensiyalarini shakllantirish usullari
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining kognitiv kompetensiyalarini rivojlantirishda TIMSS (Trends in International Mathematics and Science Study) topshiriqlaridan foydalanishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. TIMSS tadqiqotlarida qo‘llaniladigan bilish, qo‘llash va mulohaza yuritish kabi kognitiv sohalarning mazmuni tahlil qilinib, ularni matematika darslariga integratsiya qilish mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot davomida TIMSS topshiriqlarining o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash, muammoni hal qilish, tahlil qilish va xulosa chiqarish kompetensiyalarini rivojlantirishdagi o‘rni aniqlangan. Natijalar TIMSS asosidagi topshiriqlardan muntazam foydalanish o‘quvchilarning matematik savodxonligini va xalqaro baholash dasturlariga tayyorgarlik darajasini oshirishini ko‘rsatdi.
Bo‘lajak pedagoglarni kasbiy tayyorlashda “Kreativ qobiliyat” va “Kreativ kompetentlik” fenomenlarining mazmun-mohiyati hamda pedagogik diagnostikasi
Ushbu maqolada oliy pedagogik ta’lim tizimida bo‘lajak o‘qituvchilarni kasbiy tayyorlash sharoitida “kreativ qobiliyat” va “kreativ kompetentlik” tushunchalarining pedagogik-psixologik tabiati tadqiq etilgan. Maqolada bo‘lajak pedagoglarning an’anaviy qoliplardan chiqishi, divergent fikrlashi hamda dars jarayoniga innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish mahorati tizimli tahlil qilingan. Shuningdek, talaba-pedagoglarning kasbiy-kreativ salohiyatini aniqlashga xizmat qiluvchi pedagogik diagnostika metodlari, mezonlari va ko‘rsatkichlari tizimi ishlab chiqilgan hamda tajriba-sinov ishlari natijalari asosida tahlil qilingan.
Bo‘lajak musiqa fani o‘qituvchisining kasbiy tayyorlashning zamonaviy yondashuvlari
Ushbu maqolada musiqa fani o‘qituvchisining pedagogik faoliyati mohiyati va mazmuni, o‘qituvchi faoliyatining modeli komponentlari: konstruktiv komponent, kommunikativ komponent, tashkiliy komponenti mohiyati yoritib berilgan. Shuningdek musiqa fani o‘qituvchisi qobiliyatlari tavsifi keltirilgan.
Tizimli-faoliyat yondashuvi asosida bo‘lajak o‘qituvchilarning umumiy pedagogik AKT kompetentligini rivojlantirishning metodik asoslari
Mazkur maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarning umumiy pedagogik axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) kompetentsiyasini tizimli faoliyat yondashuvi asosida shakllantirish masalalari yoritilgan. Zamonaviy ta’limning raqamlashtirilishi pedagog kadrlar tayyorlash jarayonida AKT kompetentsiyalarini rivojlantirishni ustuvor vazifa sifatida belgilamoqda. Tadqiqotda tizimli faoliyat yondashuvining nazariy asoslari tahlil qilinib, bo‘lajak o‘qituvchilarning umumiy pedagogik AKT kompetentsiyasini shakllantirish modeli ishlab chiqildi. Natijalar mazkur yondashuvning talabalarning kasbiy tayyorgarligi va raqamli pedagogik faoliyat samaradorligini oshirishdagi ahamiyatini ko‘rsatdi.
Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi talabalarining axborot kompetentsiyasini rivojlantirishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish samaradorligi
Mazkur maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining axborot kompetentsiyasini rivojlantirishda innovatsion texnologiyalardan foydalanishning pedagogik imkoniyatlari, metodik asoslari hamda samaradorligi tahlil qilingan. Zamonaviy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarning keng joriy etilishi pedagog kadrlarning axborot bilan ishlash kompetentligiga bo‘lgan talabni yanada kuchaytirmoqda. Tadqiqot davomida innovatsion texnologiyalar asosida tashkil etilgan o‘quv jarayonining talabalarning axborotni izlash, qayta ishlash, tahlil qilish va undan kasbiy faoliyatda foydalanish ko‘nikmalariga ta’siri o‘rganildi. Olingan natijalar innovatsion texnologiyalar asosida tashkil etilgan ta’lim jarayoni axborot kompetentsiyasini rivojlantirishning samarali vositasi ekanligini ko‘rsatdi.
Boshlang‘ich sinf darslarida arifmetik masalalarni fanlararo integratsiya orqali o‘rgatish samaradorligi
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf matematika darslarida arifmetik masalalarni fanlararo integratsiya asosida o‘qitishning nazariy va amaliy jihatlari tahlil qilingan. Matematika fanini ona tili, tabiatshunoslik va texnologiya fanlari bilan integratsiyalash orqali o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash, muammoli vaziyatlarni tahlil qilish va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari o‘rganildi. Fanlararo integratsiyaga asoslangan darslar arifmetik masalalarni o‘zlashtirish samaradorligini oshirishini ko‘rsatdi.