FARG'ONA METODIKA MAKTABI-ФЕРГАНСКАЯ МЕТОДИЧЕСКАЯ ШКОЛА -FERGANA METHODICAL SCHOOL ILMIY-NAZARIY, METODIK JURNALI

Oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak kasb ta’limi o‘qituvchilarining kasbiy-metodik kompetensiyalarini sun’iy intellekt vositalari asosida rivojlantirish metodikasi

Main Article Content

Davronov Xudoyor Ulug‘bek o‘g‘li

Abstract

Mazkur maqolaning maqsadi oliy ta’lim muassasalarining “Professional ta’lim” yo‘nalishida tahsil olayotgan bo‘lajak pedagoglarning kasbiy-metodik kompetensiyalarini generativ sun’iy intellekt (SI) vositalari asosida rivojlantirishning nazariy-metodik modelini, bosqichma-bosqich o‘qitish metodikasini va haqqoniy baholash mezonlarini ilmiy asoslashdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi. Tadqiqot nazariy-metodologik va loyihaviy-konseptual dizaynga asoslangan. Ishda xalqaro va milliy ilmiy-me’yoriy manbalarning tizimli-qiyosiy tahlili, strukturaviy-funksional modellashtirish (PCK va Intelligent-TPACK modellari sintezi) hamda “tayanch yordamni bosqichma-bosqich kamaytirish” (scaffolding and fading) tamoyili asosida didaktik algoritmlashtirish metodlaridan foydalanildi. Asosiy natijalar. SI vositalaridan uslubiy rahbarliksiz foydalanish oqibatida yuzaga keladigan “kognitiv yukni texnologiyaga topshirish” (cognitive offloading) va “metakognitiv sustlik” xavflari aniqlandi. Bo‘lajak kasb ta’limi o‘qituvchisining kasbiy-metodik kompetensiyasi tuzilmasi instrumental-didaktik (AI-integrativ) hamda refleksiv-verifikatsion komponentlar bilan boyitilgan 5 tarkibli model sifatida asoslandi. Shuningdek, C-R-T-P-C pedagogik prompt-muhandislik formulasi, kasbiy vaziyatlarni SI-simulyatsiya qilish va “teskari muhandislik” (SI gallyutsinatsiyalarini didaktik ekspertizadan o‘tkazish) topshiriqlarini qamrab olgan 7 bosqichli metodika ishlab chiqildi. Ilmiy yangiligi va amaliy ahamiyati. Baholash fokusini SI generatsiya qilgan tayyor matndan talabaning metodik qaror qabul qilish jarayoniga ko‘chiruvchi 4 blokli “Jarayon portfeli” (Process Portfolio) va SIsiz jonli mikro-o‘qitish mezonlari hamda 3 guruhli kvazi-eksperimental tekshiruv protokoli taklif etildi.

Article Details

How to Cite
Davronov Xudoyor Ulug‘bek o‘g‘li. (2026). Oliy ta’lim muassasalarida bo‘lajak kasb ta’limi o‘qituvchilarining kasbiy-metodik kompetensiyalarini sun’iy intellekt vositalari asosida rivojlantirish metodikasi. Fergana Methodical School, (5), 285–296. Retrieved from https://ferganamethod.uz/index.php/journal/article/view/3194
Section
Maqolalar

References

O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-son “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.

O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 16-oktabrdagi PF-158-son “Kasbiy ta’limda malakali kadrlar tayyorlash tizimini yanada takomillashtirish va xalqaro ta’lim dasturlarini joriy qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son “Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 22-maydagi 304-son “Oliy ta’limdan keyingi ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.

Redecker C. European Framework for the Digital Competence of Educators: DigCompEdu. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2017. –

UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research / F. Miao, W. Holmes. – Paris: UNESCO, 2023.

Abduqodirov A. A., Pardayev A. X. Pedagogik texnologiyalarga oid atamalarning izohli lug‘ati. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2012.

Anderson L. W., Krathwohl D. R. (eds.). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives. – New York: Longman, 2001.

Begimqulov U. Sh. Pedagogik ta’lim jarayonlarini axborotlashtirishni tashkil etish va boshqarish nazariyasi va amaliyoti: ped. fan. dokt. ... diss. – Toshkent, 2007.

Celik I. Towards Intelligent-TPACK: An Empirical Study on Teachers’ Professional Knowledge to Ethically Integrate Artificial Intelligence (AI)-Based Tools into Education // Computers in Human Behavior. – 2023. – Vol. 138. – Art. 107468.

Crompton H., Burke D. Artificial Intelligence in Higher Education: The State of the Field // International Journal of Educational Technology in Higher Education. – 2023.

Darvishi A., Khosravi H., Sadiq S. [et al.]. Impact of AI Assistance on Student Agency // Computers & Education. – 2024. – Vol. 210. – Art. 104967.

Fan Y., Tang L., Le H. Beware of Metacognitive Laziness: Effects of Generative Artificial Intelligence on Learning Motivation, Processes, and Performance // British Journal of Educational Technology. – 2025. – Vol. 56, No. 2. – P. 489–530.

Flavell J. H. Metacognition and Cognitive Monitoring: A New Area of Cognitive–Developmental Inquiry // American Psychologist. – 1979. – Vol. 34, No. 10. – P. 906–911.

Hattie J., Timperley H. The Power of Feedback // Review of Educational Research. – 2007. – Vol. 77, No. 1. – P. 81–112.

Kasneci E., Seßler K., Küchemann S. [et al.]. ChatGPT for Good? On Opportunities and Challenges of Large Language Models for Education // Learning and Individual Differences. – 2023. – Vol. 103. – Art. 102274.

Mishra P., Koehler M. J. Technological Pedagogical Content Knowledge: A Framework for Teacher Knowledge Teachers College Record. – 2006.

Muslimov N. A. Bo‘lajak kasb ta’limi o‘qituvchilarini kasbiy shakllantirishning nazariy-metodik asoslari: ped. fan. dokt. ... diss. – Toshkent, 2007.

Ng D. T. K., Leung J. K. L., Chu S. K. W., Qiao M. S. Conceptualizing AI Literacy: An Exploratory Review Computers and Education: Artificial Intelligence. – 2021.

Olimov Q. T. Maxsus fanlardan o‘quv adabiyotlari yangi avlodini yaratishning nazariy-uslubiy asoslari. – Toshkent: Fan, 2011.

Schön D. A. The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action. – New York: Basic Books, 1983.

Shulman L. S. Those Who Understand: Knowledge Growth in Teaching Educational Researcher. – 1986. – Vol. 15, No. 2. – P. 4–14.

Wood D., Bruner J. S., Ross G. The Role of Tutoring in Problem Solving Journal of Child Psychology and Psychiatry. – 1976. – Vol. 17, No. 2. – P. 89–100.

Mollick E. R., Mollick L. Assigning AI: Seven Approaches for Students, with Prompts. – The Wharton School Research Paper, 2023.